Η 28η Απριλίου έχει ανακηρυχτεί σε «Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης Εργατών», προς τιμήν των εργατών που έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (International Labour Organization, ILO) έχει συμβολικά ανακηρύξει την ίδια ημέρα ως «Παγκόσμια Ημέρα για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία», με σκοπό την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και των αρμόδιων φορέων σχετικά με το μέγεθος του προβλήματος και τις προσπάθειες που γίνονται για την αντιμετώπισή του. 

Η ασφάλεια στον εργασιακό χώρο αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα κάθε εργαζόμενου, η ασφαλής επιστροφή του οποίου στο σπίτι, στο τέλος κάθε εργάσιμης ημέρας θα πρέπει να διασφαλίζεται. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η ασφάλεια δεν μπορεί να είναι πλήρως εγγυημένη, ιδιαίτερα σε εργασιακά περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου όπου υπάρχει έκθεση σε επικίνδυνα υλικά ή απαιτείται έντονη σωματική προσπάθεια. Σε αυτές τις συνθήκες εκτίθεται καθημερινά μεγάλος αριθμός εργατών και ο κίνδυνος ατυχημάτων, τραυματισμών, ακόμη και θανάτων είναι πραγματικός. 

Σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, κάθε χρόνο 317 εκατομμύρια ατυχήματα συμβαίνουν στον εργασιακό χώρο. Σε αυτό τον αριθμό συμπεριλαμβάνονται 2.3 εκατομμύρια θάνατοι εργατών ετησίως, ενώ 6.300 άνθρωποι χάνουν καθημερινά τη ζωή τους εξαιτίας εργατικών ατυχημάτων ή ασθενειών. Το οικονομικό κόστος από την απώλεια εργατικού δυναμικού εξαιτίας ελλιπούς ασφάλειας είναι τεράστιο και υπολογίζεται στο 4% του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, περίπου $3 τρισεκατομμύρια. 

Η εφετινή «Ημέρα για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία» είναι αφιερωμένη στο μεγάλο ζήτημα του εργασιακού στρες και των επιπτώσεών του. Το χρόνιο στρες προκαλεί καρδιαγγειακά και μυοσκελετικά προβλήματα, άγχος, κατάθλιψη, προβλήματα ύπνου, αίσθηση επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout). Στην προσπάθεια αντιμετώπισης του στρες το άτομο μπορεί να υιοθετήσει συμπεριφορές, όπως κάπνισμα και κατανάλωση αλκοόλ, να ελαττώσει τη σωματική του άσκηση ή να ακολουθήσει ανθυγιεινές διατροφικές πρακτικές. Οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στο πρόβλημα του στρες σχετίζονται με το περιεχόμενο της εργασίας (χρονικοί περιορισμοί, περιβάλλον, φόρτος εργασίας κ.ά.) καθώς και το πλαίσιο εργασίας (σχέσεις με συναδέλφους, εργασιακός ρόλος, αίσθηση ελέγχου, προοπτική επαγγελματικής εξέλιξης κ.ά.). 

Σε ό, τι αφορά στην Ελλάδα, τα υψηλά ποσοστά ανεργίας και η έντονη ανασφάλεια που επικρατεί στους χώρους εργασίας εντείνουν ακόμα περισσότερο το εργασιακό στρες. Οι εργαζόμενοι υπόκεινται σε μεγαλύτερες πιέσεις, ενώ σε ακόμα πιο δυσμενή θέση βρίσκονται οι μετανάστες, που στελεχώνουν κυρίως πρωτογενείς και δευτερογενείς τομείς παραγωγής. 

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στον τομέα της μείωσης των θανατηφόρων ατυχημάτων στον χώρο εργασίας, αλλά εμφανίζει στασιμότητα όσον αφορά στην αντιμετώπιση των επαγγελματικών νοσημάτων. 

Από το 1990, το Ινστιτούτο Prolepsis συμμετέχει ενεργά στην προαγωγή της δημόσιας υγείας μέσα από εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα. Κεντρικός τομέας στον οποίο δραστηριοποιείται είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία στον εργασιακό χώρο. Ειδικότερα, τα προγράμματα προαγωγής υγείας στους χώρους εργασίας που εκπονεί το Ινστιτούτο Prolepsis στοχεύουν στη διαχείριση του εργασιακού στρες, την προώθηση υγιεινής διατροφής και σωματικής δραστηριότητας, την ασφαλή χρήση αλκοόλ στους εργασιακούς χώρους και τη διαμόρφωση σχετικών εταιρικών πολιτικών για τη διασφάλιση της υγείας των εργαζομένων. 

Ορισμένες βασικές παρεμβάσεις είναι: 

• Η ανάπτυξη εκπαιδευτικού εργαλείου για το σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση δραστηριοτήτων προαγωγής υγείας στο χώρο εργασίας για θέματα που αφορούν κυρίως στις εργαζόμενες γυναίκες, μέσω του Προγράμματος HPROWOMEN. Η εμπειρία από το πρόγραμμα HPROWOMEN δημοσιεύτηκε στο βιβλίο "Promoting Health for Working Women" από τη Springer Publications. 
• Υλοποίηση του προγράμματος GPOW για τη μελέτη και αντιμετώπιση της παχυσαρκίας στον χώρο εργασίας. 
• Υλοποίηση του προγράμματος HProImmune για την προώθηση των εμβολιασμών στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό κατά συγκεκριμένων λοιμωδών νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένης και της γρίπης. 
• Μελέτες και εφαρμοσμένα προγράμματα για την υγεία των αγροτών, όπως το πρόγραμμα DIRERAF για την ανάπτυξη δεικτών δημόσιας υγείας για την καταγραφή των επαγγελματικών και περιβαλλοντικών κινδύνων που σχετίζονται με τη γεωργία και την αλιεία. 
• Η μελέτη της οδηγίας που υιοθετήθηκε από την ΕΕ και κατόπιν από την Ελλάδα και αφορά στην πρόληψη από παράγοντες κινδύνου στην εργασία για τις εγκύους και θηλάζουσες: Directive on "Health and Safety of Pregnant and Breastfeeding Women at Work" (1995) 

Η Καθ. Αθηνά Λινού, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Prolepsis ασχολείται ενεργά με το θέμα της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασίας από το 1983, διατελώντας Πρόεδρος Επιτροπής για την εξέταση αιτημάτων ένταξης εργασιών, ειδικοτήτων ή χώρων εργασίας στο καθεστώς Βαρεών ή Ανθυγιεινών Επαγγελμάτων του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ και με τη συμμετοχή της σε σημαντικό αριθμό Επιτροπών και Συμβουλίων που αφορούν στη Δημόσια Υγεία και την Υγιεινή και Ασφάλεια των εργαζομένων. Επίσης έχει συμβάλει στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου τομέα με την εισαγωγή του μαθήματος της Ιατρικής της Εργασίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (υποχρεωτικό μάθημα από το 1987) και την Ίδρυση του Διατμηματικού Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «Εκτίμηση και Διαχείριση Επαγγελματικού, Περιβαλλοντικού και Φαρμακευτικού Κινδύνου». 

Την τρέχουσα περίοδο το Ινστιτούτο Prolepsis συμμετέχει ως εταίρος στο πρόγραμμα «e-CAPACIT8 – Strengthening occupational health professionals' capacities to improve the health of the agening workforces» (http://e-capacit8.eu). Το πρόγραμμα αυτό στοχεύει στην ενδυνάμωση των δεξιοτήτων των επαγγελματιών υγείας στους εργασιακούς χώρους για τη βελτίωση της υγείας του γηράσκοντος εργατικού δυναμικού. Ο αριθμός των ηλικιωμένων εργαζόμενων της Ευρώπης αυξάνεται και η ανάγκη για εξασφάλιση της υγείας τους στον εργασιακό χώρο κρίνεται πλέον απαραίτητη. Το πρόγραμμα αποσκοπεί να βοηθήσει τους επαγγελματίες υγείας του εργασιακού χώρου, παρέχοντάς τους εκπαιδευτικά εργαλεία μέσω διαδικτύου προς ενίσχυση των γνώσεών τους σχετικά με τα προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει το γηράσκον εργατικό δυναμικό, καθώς και πώς να παράσχουν υπηρεσίες υγείας προσαρμοσμένες στην ολοένα αυξανόμενη ηλικία των εργαζομένων. 

Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα «e-CAPACIT8», καθώς και για άλλα προγράμματα του Ινστιτούτου, είναι διαθέσιμες στο www.prolepsis.gr.