Υποστηρίζοντας την Υγιεινή Διατροφή για Όλους: Τι δείχνει η πολυκεντρική μελέτη του Ευρωπαϊκού προγράμματος DietWise

29 Ιουνίου 2026

Το DietWise είναι ένα ευρωπαϊκό έργο που έχει στόχο να αναπτύξει πιο αποτελεσματικά και φιλικά προς τον χρήστη εργαλεία, τα οποία θα βοηθούν ακόμη και τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού να κάνουν καλύτερες διατροφικές επιλογές. Για να σχεδιαστούν εργαλεία που ανταποκρίνονται πραγματικά στις ανάγκες τους, το έργο υλοποίησε μια πολυκεντρική επιδημιολογική μελέτη στην Ελλάδα, το Βέλγιο και τη Λιθουανία με 482 ενήλικες συμμετέχοντες, καθώς και συνεντεύξεις με 15 ειδικούς προαγωγής υγείας από τις 3 χώρες, υπό τον συντονισμό του Ινστιτούτου Prolepsis.

Ποιοι θεωρούνται ευάλωτοι στη διατροφή

Οι ειδικοί περιέγραψαν την ευαλωτότητα στη διατροφή ως ένα πολυδιάστατο φαινόμενο, που δεν καθορίζεται μόνο από το εισόδημα, αλλά διαμορφώνεται από το στάδιο ζωής, τις κοινωνικές συνθήκες και την πρόσβαση σε πληροφορία και υπηρεσίες. Έτσι, μέσα στην κατηγορία των ευάλωτων ομάδων αναφορικά με την πρόσβαση σε υγιεινές και βιώσιμες διατροφικές συνήθειες πέρα από τα άτομα χαμηλού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου βρίσκονται βρέφη και παιδιά, οι γυναίκες στο στάδιο της εγκυμοσύνης και του θηλασμού, οι νέοι 18-25 ετών, τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, νοικοκυριά που βιώνουν επισιτιστική ανασφάλειας καθώς και μειονότητες και μετανάστες. Η επιλογή των συγκεκριμένων ομάδων βασίζεται σε κοινωνικοοικονομικά κριτήρια που δύνανται να καθορίζουν τις διατροφικές συμπεριφορές καθώς και σε καταστάσεις όπως ο περιορισμένος αλφαβητισμός υγείας και διατροφής καθώς και ο ψηφιακός αναλαφαβητισμός – σημεία που αποτελούν βασικούς στόχους των εργαλείων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του έργου DietWise.

 

Τι δείχνει η πολυκεντρική μελέτη του έργου DietWise σε ενήλικες ευάλωτων ομάδων

Επισιτιστική ασφάλεια. Σημαντικό μέρος των συμμετεχόντων ανέφερε κάποιου βαθμού επισιτιστική ανασφάλεια: το 36,9% δήλωσε ότι έφαγε λιγότερο απ’ όσο θα έπρεπε, το 36,6% κατανάλωσε περιορισμένη ποικιλία τροφίμων και το 30,3% αναγκάστηκε να παραλείψει κάποιο γεύμα. Στα νοικοκυριά με παιδιά, τα ποσοστά είναι ακόμη πιο ανησυχητικά: πάνω από τους μισούς γονείς (56,5%) δήλωσαν ότι συχνά ή μερικές φορές βασίζονται σε λίγα, φθηνά είδη τροφίμων για να ταΐσουν τα παιδιά τους, ενώ το 38% ανέφερε ότι τα παιδιά τους δεν έτρωγαν αρκετά λόγω έλλειψης πόρων.

Διατροφικός αλφαβητισμός. Οι συμμετέχοντες εμφανίζουν μέτριο επίπεδο διατροφικού αλφαβητισμού. Παρότι οι περισσότεροι κατανοούν βασικές αρχές υγιεινής διατροφής, δυσκολεύονται στην ερμηνεία ετικετών τροφίμων και στην αξιολόγηση της αξιοπιστίας διατροφικών πληροφοριών – ειδικά όσων προέρχονται από διαφημίσεις ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: μόνο το 43,6% κατάλαβε σωστά τη διαφορά ανάμεσα στις ενδείξεις «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» και «ανάλωση έως».

Δεξιότητες και συνήθειες αγορών. Οι συμμετέχοντες επιδεικνύουν καλές πρακτικές ασφάλειας τροφίμων (π.χ. έλεγχος ημερομηνιών λήξης), αλλά αδυναμίες στον προγραμματισμό γευμάτων και στην προετοιμασία λίστας αγορών. Μόνο το 16% ψωνίζει γνωρίζοντας ακριβώς τι χρειάζεται, και μόλις ένας στους πέντε χρησιμοποιεί οργανωμένη λίστα – αντίθετα, πολύ περισσότεροι γνωρίζουν εκ των προτέρων πόσα χρήματα θα ξοδέψουν, κάτι που δείχνει ότι η προσοχή εστιάζεται περισσότερο στο κόστος παρά στις πραγματικές ανάγκες του νοικοκυριού.

Πολιτισμικές και τοπικές προτιμήσεις. Η διατροφή παραμένει στενά συνδεδεμένη με την οικογενειακή και πολιτισμική ταυτότητα. Οι συμμετέχοντες εμφανίζουν σαφή προτίμηση σε τοπικά και εποχιακά προϊόντα, κυρίως λόγω γεύσης και ποιότητας.

Ψηφιακή ετοιμότητα και εφαρμογές μαγειρικής. Η διάθεση χρήσης ψηφιακών εργαλείων είναι μέτρια προς ουδέτερη, με μεγαλύτερη προθυμία να παρατηρείται για εφαρμογές που προτείνουν πιο υγιεινές συνταγές (61,4%) παρά πιο βιώσιμες (54,1%). Η πρόθεση χρήσης τέτοιων εργαλείων συνδέεται στενά με υψηλότερο διατροφικό και ψηφιακό αλφαβητισμό, ενώ οι νεότεροι συμμετέχοντες δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για εφαρμογές βιώσιμης μαγειρικής.

 

Πώς αυτά τα ευρήματα διαμορφώνουν τα ψηφιακά εργαλεία του DietWise

Το DietWise δεν σταμάτησε στην καταγραφή αυτών των ευρημάτων – τα μετέφρασε σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις σχεδιασμού για τα εργαλεία που αναπτύσσει. Η επισιτιστική ανασφάλεια, ο μέτριος διατροφικός αλφαβητισμός, οι δυσκολίες στον προγραμματισμό γευμάτων και η μέτρια ψηφιακή ετοιμότητα των συμμετεχόντων δεν παρέμειναν απλές παρατηρήσεις — μετατράπηκαν σε συγκεκριμένες προδιαγραφές: ένα εργαλείο απλό και οπτικό στην παρουσίαση, προσβάσιμο από όλους, με πρακτική βοήθεια στον προγραμματισμό γευμάτων, προσαρμοσμένο σε πολιτισμικές προτιμήσεις και βασισμένο σε ήπια, ενθαρρυντική καθοδήγηση αντί για πίεση.

 

Η εφαρμογή MyRecipeWatch

Πάνω σε αυτές τις αρχές, το DietWise αναπτύσσει την εφαρμογή MyRecipeWatch, που θα λειτουργεί ως βοηθός σχεδιασμού των καθημερινών γευμάτων. Η εφαρμογή θα επιτρέπει στους χρήστες να πλοηγούνται στις συνταγές που βρίσκουν ήδη στο διαδίκτυο, ενώ, αξιοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, θα τις αναλύει και θα προτείνει στοχευμένες αντικαταστάσεις τροφίμων, ώστε αυτές να γίνονται πιο θρεπτικές, οικονομικές και βιώσιμες.

 

Σχετικά με το έργο DietWise

Το ερευνητικό έργο DietWise στοχεύει στον εντοπισμό καινοτόμων λύσεων που ενθαρρύνουν τους πολίτες, με έμφαση ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, να καταναλώνουν περισσότερο υγιεινά και βιώσιμα γεύματα στην καθημερινότητα. Το έργο διεξάγει έρευνα για την καλύτερη κατανόηση του διατροφικού περιβάλλοντος και των αναγκών των ατόμων, και συνεργάζεται στενά με διεθνείς φορείς για την ανάπτυξη και δοκιμή νέων πρωτοβουλιών και εργαλείων, όπως η εφαρμογή RecipeWatch. Το DietWise χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Horizon Europe της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει της συμφωνίας επιχορήγησης αριθ. 101181692. Το έργο υλοποιείται από 10 φορείς από την Ελλάδα, το Βέλγιο και τη Λιθουανία.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έργο είναι διαθέσιμες στη διεύθυνση www.dietwise.eu.